TDK 2025 Yılının Kavramını Açıkladı: “Dijital Vicdan”
Türk Dil Kurumu (TDK), 2025 yılının kelimesi/kavramı olarak “dijital vicdan”ı belirledi. Ankara Üniversitesi İletişim Araştırmaları ve Uygulama Merkezi (İLAUM) iş birliğiyle yürütülen çalışma kapsamında, halktan gelen öneriler ve alanında uzman 23 kişiden oluşan Değerlendirme Kurulunun değerlendirmeleri sonucunda belirlenen beş kelime/kavram, TDK’nin resmi internet sitesinde halk oylamasına sunuldu.
Oylamaya sunulan kavramlar “dijital vicdan”, “vicdani körlük”, “çorak”, “eylemsiz merhamet” ve “tek tipleşme” oldu. Yapılan halk oylaması sonucunda, 2025 Yılının Kelimesi/Kavramı olarak “dijital vicdan” seçildi.
TDK tarafından yapılan açıklamada, “vicdan” kavramının dijital çağda yeni ve dikkat çekici bir anlam boyutu kazandığı vurgulandı. TDK sözlüğünde vicdan; “kişiyi kendi davranışları hakkında bir yargıda bulunmaya iten, kişinin kendi ahlak değerleri üzerine düşünmesini sağlayan duygu” olarak tanımlanırken, dijital ortamların bu kavramı dönüştürdüğüne dikkat çekildi.
Açıklamada, bireylerin çoğu zaman gerçek hayatta sorumluluk almak yerine, sosyal medya üzerinden yapılan beğeni, paylaşım ve yorumlarla vicdani bir rahatlama yaşadığı ifade edildi. Bu durumun, bireysel duyarlılığı pasifize ederek vicdanı “tıklanabilir bir işlem”e dönüştürdüğü ve merhamet ile insaf duygusunun sembolik bir görünürlükle sınırlandığı belirtildi.
TDK gerekçesinde, Gazze ve Doğu Türkistan gibi kamuoyunun gözleri önünde yaşanan insanlık dramlarına da dikkat çekilerek, bu tür olayların sosyal medyada birer içerik hâline gelmesinin, bireylerde sanal bir vicdani rahatlama oluşturduğu ve gerçek sosyal sorumluluk bilincini zayıflattığı vurgulandı. Açıklamada, dijital vicdanın; insanları somut gerçekler karşısında somut çözümler üretmekten alıkoyarak, sorunların derinleşmesine neden olabileceği ifade edildi.
Uzmanlar, “dijital vicdan” kavramının; dijital çağda vicdan, sorumluluk ve merhamet ilişkisini yeniden düşünmeye çağıran önemli bir kavramsal çerçeve sunduğunu belirtiyor. Kavramın, özellikle küresel insani krizler karşısında bireysel ve toplumsal tutumların sorgulanmasına katkı sağlaması bekleniyor.
